Nàìjíríà ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé àwọn ènìyàn méjì mìíràn wà tí a fura pé wọ́n ní àrùn Ebola.

Nàìjíríà ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé àwọn ènìyàn méjì mìíràn wà tí a fura pé wọ́n ní àrùn Ebola, àti pé àwọn 53 kan wà tí wọ́n ní ìbáṣepọ̀ tààrà pẹ̀lú wọn.

Nàìjíríà Jẹ́rìí sí Àwọn Ẹni Méjì Tí A Fura Pé Ó Ṣe É Ṣe Kí Wọ́n Ní Àrùn Ebola, Pẹ̀lú Àwọn 53 Tí Wọ́n Bá Pàdé Tààrà
Ebola
Oṣù Kẹwàá 25, 2026
Ìròyìn
Olórí àjọ NCDC sọ pé nǹkan bíi 12 àwọn ilé-iṣẹ́ ìwádìí (laboratories) ti ìjọba àti ti aládàáni ló wà nílẹ̀ báyìí láti ṣe àyẹ̀wò àrùn Ebola. Ó fi kún un pé àjọ náà ti mú agbára àwọn ilé-iṣẹ́ ìwádìí wọn lágbára sí i láti dènà bí àrùn náà ṣe lè tàn káàkiri sí i. Ó sọ pé àjọ náà ń mú kí ìṣọ́ wọn le koko sí i láti rí i dájú pé wọ́n ṣe ìwádìí àti àyẹ̀wò kíákíá fún ẹnikẹ́ni tí wọ́n bá fura pé ó ní àrùn náà.

Àjọ tó ń rí sí ìkáwọ́ àti ìdènà àwọn àrùn ní Nàìjíríà (NCDC) ti ṣàwárí àwọn ẹni méjì mìíràn tí wọ́n fura pé ó ṣeé ṣe kí wọ́n ní àrùn Ebola, pẹ̀lú àwọn ènìyàn 53 tí wọ́n ní ìbáṣepọ̀ tààrà pẹ̀lú wọn. Èyí wáyé nígbà tí àwọn aláṣẹ ètò ìlera ń sa gbogbo ipá wọn láti dènà ìtànkálẹ̀ àrùn náà, lẹ́yìn tí wọ́n ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé ẹnìkan ní àrùn Ebola ní Nàìjíríà—èyí tó jẹ́ ìgbà àkọ́kọ́ láàárín ọdún mẹ́wàá ó lé díẹ̀.

Jide Idris, Olùdarí Àgbà ti NCDC, ṣí ìròyìn yìí payá níbi ìpàdé pẹ̀lú àwọn oníròyìn ní Abuja ní ọjọ́ Àìkú.

“A ti ṣàwárí àwọn ẹni méjì mìíràn tí a fura pé wọ́n ní àrùn náà, àti àwọn 53 mìíràn tí wọ́n ní ìbáṣepọ̀ tààrà pẹ̀lú wọn. A ní ibi ìyàsọ́tọ̀ àti ibi àkóso ìlera fún àwọn tí a fura pé wọ́n ní àrùn náà,” ni Idris sọ fún àwọn oníròyìn.

Olórí NCDC náà sọ pé nǹkan bíi 12 àwọn ilé-iṣẹ́ ìwádìí ìṣègùn (laboratories) ti ìjọba àti ti aládàáni ló wà nílẹ̀ báyìí láti ṣe àyẹ̀wò àrùn Ebola. Ó fi kún un pé àjọ náà ti mú agbára àwọn ilé-iṣẹ́ ìwádìí wọ̀nyí lágbára sí i láti dènà bí àrùn náà ṣe lè tàn káàkiri sí i. Ó ní àjọ náà ń ṣe àkíyèsí tó kún fún ìṣọ́ra gíga láti rí i dájú pé a ṣe ìwádìí àti àyẹ̀wò kíákíá fún ẹnikẹ́ni tí a bá fura pé ó ní àrùn náà.

Idris rọ awọn ile-iṣẹ ilera ti ijọba ati ti aladani ni gbogbo orilẹ-ede lati mu ilana ayẹwo, tito awọn alaisan ni ibamu si bi ipo wọn ṣe le to, ati awọn igbese idena arun lagbara; o tun tẹnumọ pataki ki awọn oṣiṣẹ ilera ni awọn ohun elo aabo ti ara (PPE) ti o to.

NCDC sọ pe awọn ẹgbẹ ilera gbogbo-eniyan wọn n wa ati ṣakiyesi awọn eniyan ti o le ti ni ibasọrọ pẹlu ẹni ti a ti fidi rẹ mulẹ pe o ni arun naa, fun akoko ọjọ mọkanlelogun (21) lẹhin igba ti wọn kẹhin ni ibasọrọ pẹlu rẹ.

Idris rọ awọn ọmọ orilẹ-ede Naijiria ti awọn oṣiṣẹ ilera ba sọrọ, lati fọwọsowọpọ pẹlu awọn ẹgbẹ ti n wa awọn eniyan ti o ti ba awọn alaisan pade, ki wọn si pese alaye ti o peye nipa awọn ibi ti wọn ti lọ, awọn eniyan ti wọn ti ba pade, ati awọn ami aisan ti wọn n ni.

Iṣẹlẹ tuntun yii waye ni akoko ti pajawiri ilera gbogbogbo n pọ si, lẹhin ti orilẹ-ede Naijiria jẹrisi wiwa arun Ebola ni Olu-ilu Federal (FCT) ni ọjọ ogun oṣu Kẹwa, ọdun 2026.

Alaisan akọkọ ti a ri pẹlu arun naa—obinrin kan ti o ṣẹṣẹ de lati orilẹ-ede Uganda nipasẹ ọkọ ofurufu lati oke-okun—ti wa ni ile-iwosan aladani kan ni FCT fun ọjọ diẹ, ṣaaju ki a to jẹrisi pe o ti ni arun naa.

Alaisan akọkọ ti a rii pẹlu arun yii—obinrin kan ti o ṣẹṣẹ de lati Uganda nipasẹ ọkọ ofurufu kariaye—lo ọjọ pupọ ni ile-iwosan aladani kan ni FCT (Agbegbe Olu-ilu Federal) ṣaaju ki o to di mimọ daju pe o ti ni arun naa.Awọn idanwo fihan pe o ni iru kokoro arun Ebola ti a n pe ni ‘Bundibugyo’—iru ti ko wọpọ, eyi ti a kọkọ ṣe awari rẹ lakoko ibesile arun kan ni Uganda ni ọdun 2007.

Gẹ́gẹ́ bi awọn oṣiṣẹ ni NCDC (Ile-iṣẹ fun Iṣakoso ati Idena Arun ti Naijiria) ti sọ, ipo alaisan naa ti buru si, ti o si ti fa ikuna awọn ẹya ara pataki pupọ ninu ara rẹ.Iwadi lori eto jiini (genomic analysis) ti NCDC ati ile-iṣẹ iwadii ti Ọjọgbọn Christian Happi ni Ile-ẹkọ giga Redeemer’s, Ede, Ipinle Osun ṣe, fi han pe kokoro arun ti a rii ninu alaisan yii—eyiti o jẹ ẹni kan ṣoṣo ti a ti fidi rẹ mulẹ pe o ni arun naa ni Naijiria—jọra pupọ pẹlu iru kokoro arun ti a rii ninu alaisan akọkọ ni Kenya. Eyi le yi oye wa pada nipa bi kokoro arun naa ṣe wọle si Naijiria.

Minisita fun Ilera ati Alafia Awujọ, Ọjọgbọn Muhammad Ali Pate, ṣalaye nipa asopọ jiini yii ni ọjọ Jimọ. O sọ pe botilẹjẹpe ko si ẹri pe alaisan akọkọ ti Kenya rin irin-ajo wa si Naijiria, sibẹsibẹ “awọn kokoro arun naa dabi ẹni pe wọn ni ibatan si ara wọn”.Ṣaaju ikede ti a ṣe ni ọjọ Aiku, awọn alaṣẹ ilera ti ṣe idanimọ awọn eniyan 44 ti wọn ti ni ibasọrọ pẹlu alaisan yii. Pupọ ninu wọn jẹ awọn oṣiṣẹ ilera ati awọn eniyan miiran ti wọn ni nkan ṣe pẹlu ile-iwosan nibi ti a ti tọju alaisan naa.

Awọn eniyan 53 ti a ti damọ pe wọn ti ni ibasọrọ pẹlu alaisan naa pẹlu: eniyan 44 lati ile-iwosan yẹn; awọn mẹta ti wọn n gbe pẹlu alaisan naa (awakọ rẹ, olounjẹ rẹ, ati ọkọ rẹ); awọn mẹta ti wọn tọju rẹ ni ile-iwosan Julius Berger ṣaaju ki o to de ile-iwosan nibi ti a ti fidi rẹ mulẹ pe o ni Ebola; ati awọn mẹta ninu ẹgbẹ ti o gba awọn ayẹwo (samples) lati ara alaisan naa.Idris ṣalaye pe wiwa awọn eniyan ti o ti ba alaisan pade ko ni opin si awọn ti o ni ibaraẹnisọrọ taara pẹlu rẹ nikan; awọn oṣiṣẹ iwadi tun n wa lati mọ awọn ẹlomiran ti o le ti ni ipa nipasẹ awọn ti a ti kọ orukọ wọn silẹ tẹlẹ.

“A o beere awọn ibeere lọwọ olukuluku wọn. A gbọdọ mọ awọn ti wọn ti ba pade. Ti a ba le mọ awọn eniyan wọnyi, a o tun ma ṣakiyesi wọn pẹlu,” ni o sọ.Olori ile-iṣẹ NCDC jẹwọ pe agbara ati imọ-iṣẹ ni awọn ipele ipinlẹ ko tii de ipele ti o yẹ ki o wa, o si tẹnumọ pe pipese ikẹkọ jẹ ọkan ninu awọn ohun pataki julọ ti ile-iṣẹ naa n dojukọ.Orilẹ-ede Naijiria ti koju arun Ebola tẹlẹ. Iṣẹlẹ ti o ṣe pataki julọ waye ni ọdun 2014, nigbati arinrin-ajo kan ti o ṣaisan pupọ lati orilẹ-ede Liberia de Papa Ọkọ Ofurufu Kariaye Murtala Muhammed ni Eko. Lẹhin ti o wọ ile-iwosan aladani kan, a fidi rẹ mulẹ pe o ni arun Ebola.Ile-iṣẹ Ijọba Apapọ fun Ilera, pẹlu itọsọna lati ọdọ NCDC, kede ipo pajawiri nitori Ebola.

Lapapọ, eniyan 20 ni o ni arun naa ni Naijiria—ninu eyi ti a ti fi idanwo yàrá fidi 19 mulẹ, ti ọkan si jẹ eyi ti a fura si—ki a to le ṣakoso itankale arun naa.Igbese ti a gbe ni ọdun 2014 gba iyin pupọ lati agbaye, pẹlu NCDC ti o ṣe ipa pataki ninu iṣakoso ati iṣọkan awọn igbese naa; eyi si ṣe iranlọwọ lati dena ajalu nla ni orilẹ-ede ti o ni iye eniyan ti o pọ julọ ni Afirika.Sibẹsibẹ, itankale arun ti a n rii lọwọlọwọ ti fa awọn ibeere tuntun nipa bi orilẹ-ede naa ṣe mura silẹ to. A gbọ pe ẹni akọkọ ti o ni arun naa lo ọjọ pupọ ninu ile-iwosan aladani kan ki a to fidi rẹ mulẹ pe o ni arun naa.Ijọba Apapọ ti tẹnumọ pe ko si ẹri kankan ti o fihan pe arun naa ti n tan kaakiri laarin awọn eniyan ni agbegbe. Minisita Pate sọ pe awọn ti o ni ibaraẹnisọrọ to lewu pẹlu alaisan naa ti wa labẹ ihamọ (quarantine), ati pe awọn miiran ti wa ni ipinya, gẹgẹ bi awọn ilana ilera gbogbogbo ṣe sọ.

Pate sọ pé ẹni tí àrùn náà kọ́kọ́ fara hàn lára ​​rẹ̀ ti ń fi àwọn àmì tó hàn gbangba pé ó ń bọ̀ sípò hàn, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó kìlọ pé kí a má ṣe fọkàn balẹ̀ jù tàbí kí a dẹwọ́.Ó ní, “Lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí, a ní ẹnì kan tí a ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé ó ní àrùn náà, ète wa pàtàkì sì ni láti dènà rẹ̀ kí ó má ​​baà tàn dé àwọn àdúgbò tàbí kí ó di àjàkálẹ̀-àrùn tó gbòòrò sí i. A ń ṣiṣẹ́ kára láti rí i dájú pé èyí kò ṣẹlẹ̀.”Ìjọba ti kó àwọn ohun èlò àfikún jọ, títí kan owó tí Ààrẹ Bola Tinubu ti fọwọ́ sí láti fi mú agbára àjọ NCDC lágbára sí i; wọ́n sì ti fún Ẹgbẹ́ Ààrẹ tó ń rí sí ọ̀rọ̀ yìí (Presidential Task Force), Àpéjọ àwọn Gómìnà Nàìjíríà, àti Ìgbìmọ̀ Orílẹ̀-èdè lórí Ọ̀rọ̀-ajé ní àlàyé nípa ipò nǹkan.

A ti fún gbogbo ìjọba àwọn ìpínlẹ̀ ní àṣẹ láti parí àwọn ètò ìgbésẹ̀ wọn láti kojú àrùn Ebola ní kíákíá. Èyí gbọ́dọ̀ jẹ́ ìsapá àpapọ̀ láti ọ̀dọ̀ gbogbo ẹ̀ka ìjọba, pẹ̀lú ìkópa láti ọ̀dọ̀ Ilé-iṣẹ́ Àpapọ̀ fún Ètò Ìlera, Ilé-iṣẹ́ tó ń rí sí Ọ̀rọ̀ Ọkọ̀-òfurufú, àti àwọn ilé-iṣẹ́ mìíràn tó bá ní í ṣe pẹ̀lú ọ̀rọ̀ yíi .

A ti fun gbogbo awọn ijọba ipinlẹ ni itọnisọna lati pari awọn eto wọn fun didahun si arun Ebola ni kiakia; eyi gbọdọ jẹ igbese ti gbogbo apa ijọba kopa ninu rẹ, pẹlu ifowosowopo laarin Ile-iṣẹ Federal fun Ilera, Ile-iṣẹ fun Ọrọ Ofurufu, ati awọn ile-iṣẹ miiran ti o ni ibatan si ọrọ naa.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *