Gbogbo awọn Ile-igbimọ Aṣofin ti awọn ipinlẹ mẹrinlelogoji (36) ti fọwọsi iyipada ti a dabaa si Ofin Orilẹ-ede lati ṣẹda ọlọpa ipinlẹ; eyi si ti ṣii ọna fun Ile-igbimọ Aṣofin ti Orilẹ-ede lati fi iwe-ofin naa ranṣẹ si Aare Bola Tinubu fun ifọwọsi rẹ.Akọwe Ile-igbimọ Aṣofin ti Orilẹ-ede, Kamoru Ogunlana, lo sọ eyi di mimọ ninu alaye kan ti o jade ni ọjọ Aje.
O ṣapejuwe ifọwọsi ti gbogbo wọn fi fohun ṣọkan lori rẹ gẹgẹbi iṣafihan ifowosowopo ti ko tii waye ri laarin awọn ile-igbimọ aṣofin ti ijọba apapọ ati ti awọn ipinlẹ.
Eyi tumọ si pe iwe-ofin naa ti gba ifọwọsi ni kikun (100%) lati ọdọ awọn ile-igbimọ aṣofin ti awọn ipinlẹ, eyi ti o kọja ibeere ti Ofin Orilẹ-ede gbe kalẹ—eyi ti o nilo ki o kere tan awọn ipinlẹ mẹrinlelogun (24) fọwọsi i—gẹgẹbi a ti sọ ninu Abala 9(2) ti Ofin Orilẹ-ede ti ọdun 1999.Ogunlana sọ pe iwe-ofin ti a daba naa ti pade gbogbo awọn ibeere ti ofin orilẹ-ede ati ti iṣakoso nilo fun gbigbe lọ siwaju, ṣugbọn awọn adari Ile-igbimọ Aṣofin Orilẹ-ede sun ilana naa siwaju fun igba diẹ lati gba aye fun ifohunsi ti o gbooro lati ọdọ gbogbo orilẹ-ede naa, ati lati kan si gbogbo awọn ipinlẹ.
O ni, “Lẹhin ti ọfiisi mi ti pari ilana ijẹrisi naa, iwe-ofin naa ti ṣetan lati wa ni gbigbe lọ si ọdọ Aare Orilẹ-ede Naijiria, fun ifọwọsi Rẹ.”
Àtúnṣe sí òfin-ìpìlẹ̀ tí a dámọ̀ràn láti dá àwọn ẹ̀ka ọlọ́pàá ìpínlẹ̀ sílẹ̀ káàkiri orílẹ̀-èdè náà ti ní àwọn ìlànà tó lágbára láti dènà ìdáwọ́lé àwọn òṣèlú, múni ní àìmú-òfin-tẹ̀lé, àti lílo agbára ọlọ́pàá lọ́nà tí kò tọ́; èyí ni ìròyìn tí ìwé-ìròyìn THISDAY gbà ní ọjọ́ Ajé.
Ní pàtó, òfin tí a dámọ̀ràn yìí ti fi òfin de àwọn gómìnà ní kedere láti má ṣe fún àwọn ọlọ́pàá ní àṣẹ èyíkéyìí tí kò bá òfin mu, èyí tí yóò fi tipá mú wọn láti mú, tì mọ́lé, ṣe ìwádìí, tàbí lo agbára sí ẹni kọ̀ọ̀kan, ẹgbẹ́ òṣèlú, àjọ, tàbí ẹgbẹ́ ènìyàn kan pàtó, àyàfi bí ó bá bá òfin mu.
Ọlọpa Ipinle: A Dena Awọn Gomina Lati Ṣe Imuni Ti Ko Tọ Ofin, Bi Awọn Ipinle 36 Ṣe Fọwọsi Iwe Ofin naa
AFIRIKA
Gbogbo awọn ile-igbimọ ipinlẹ 36 ti fọwọsi iwe ofin lori ọlọpa ipinlẹ, eyi ti o ni awọn ilana lati dena kikọlu lati ọdọ awọn oloselu, imuni ti ko tọ ofin, ati ilokulo agbara.
Ìdàgbàsókè yìí wáyé lẹ́yìn tí gbogbo àwọn Ilé-ìgbìmọ̀ Aṣòfin ní àwọn ìpínlẹ̀ mẹ́rìndínlógójì ti fọwọ́ sí àtúnṣe òfin-ìpìlẹ̀ tí a dámọ̀ràn láti dá àwọn ẹgbẹ́ ọlọ́pàá ìpínlẹ̀ sílẹ̀. Èyí ti yọ ìdènà pàtàkì kan kúrò nínú òfin-ìpìlẹ̀ ní ọ̀nà láti mú kí ètò ọlọ́pàá ní Nàìjíríà wà ní ìpele ìpínlẹ̀, dípò kí ó wà ní àárín gbùngbùn nìkan.
Akọ̀wé Ilé-ìgbìmọ̀ Aṣòfin Orílẹ̀-èdè, Kamoru Ogunlana, ló kéde pé gbogbo àwọn ilé-ìgbìmọ̀ aṣòfin ìpínlẹ̀ ti fọwọ́ sí i ní ìṣọ̀kan, nínú àtẹ̀jáde kan tí ó gbé jáde ní Abuja ní ọjọ́ Àìkú.
Bákan náà, ìwé òfin tí a dámọ̀ràn yìí—tí ìwé-ìròyìn THISDAY ti rí—pèsè fún dídá àwọn ìgbìmọ̀ ọlọ́pàá tí ó dúró lórí ara wọn sílẹ̀. Àwọn ìgbìmọ̀ wọ̀nyí yóò máa mójútó ọ̀rọ̀ gbígba ènìyàn sí iṣẹ́, ìgbéga ipò, ìbáwí, àti bí wọ́n ṣe ń ṣe ìròyìn nípa iṣẹ́ wọn ní ìpele ìpínlẹ̀.
Ìwé òfin tí a dámọ̀ràn yìí—tí àkọlé rẹ̀ ń jẹ́ “Àtúnṣe Kẹfà sí Òfin-ìpìlẹ̀ Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àpapọ̀ Nàìjíríà ti ọdún 1999″—tí a tẹ̀ jáde nínú ìwé ìròyìn Ilé-ìgbìmọ̀ Aṣòfin Orílẹ̀-èdè (National Assembly Journal) Nọ́mbà 11, ní ọjọ́ kejìlélógún oṣù Kẹfà, ọdún 2026, ní ète láti yí òfin-ìpìlẹ̀ tó wà lọ́wọ́lọ́wọ́ padà. Òfin tó wà lọ́wọ́lọ́wọ́ yìí ló dá Ẹgbẹ́ Ọlọ́pàá Nàìjíríà kan ṣoṣo sílẹ̀; èyí tí a dámọ̀ràn yìí yóò sì rọ́pò rẹ̀ pẹ̀lú ètò ọlọ́pàá onípele méjì: Ẹgbẹ́ Ọlọ́pàá Àpapọ̀ (Federal Police Service) àti àwọn Ẹgbẹ́ Ọlọ́pàá Ìpínlẹ̀ (State Police Services).
Síbẹ̀síbẹ̀, láìka àwọn ìhámọ́ kan sí, àwọn Gómìnà ìpínlẹ̀ yóò ní agbára láti fún àwọn Kọmíṣọ́nà Ọlọ́pàá wọn ní àwọn ìlànà tàbí ìtọ́ni ní kíkọ, tí ó bá òfin mu, nípa àwọn ọ̀rọ̀ tó jẹ mọ́ ààbò àwọn ará ìlú àti ìtọ́jú ètò àti àlàáfíà ní àwùjọ.
Òfin tí a dámọ̀ràn yìí tún kà á léèwọ̀ láti lo àwọn ilé-iṣẹ́ ọlọ́pàá láti dènà àwọn ìgbòkègbodò òṣèlú tó bófin mu, láti rú àwọn ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn, láti ṣe ìyàsọ́tọ̀ sí
Ìwé òfin tí a dámọ̀ràn yìí tún pèsè pé a kò lè yọ Olórí Àwọn ọlọ́pàá (IGP) tàbí àwọn Kọmíṣọ́nà ọlọ́pàá ní àwọn ìpínlẹ̀ kúrò ní ipò wọn ní ọ̀nà àìtọ́ tàbí láìsí ìdí tó péye.
Ní ìbámu pẹ̀lú ètò yìí, Gómìnà ìpínlẹ̀ kan yóò yan Kọmíṣọ́nà ọlọ́pàá fún ìpínlẹ̀ náà, ní ìlànà pé kí ìgbìmọ̀ ọlọ́pàá ti orílẹ̀-èdè (National Police Council – NPC) ti dámọ̀ràn rẹ̀, àti pé kí Ilé-ìgbìmọ̀ Aṣòfin ìpínlẹ̀ náà fọwọ́ sí i.
Àmọ́ ṣá, a lè yọ Kọmíṣọ́nà náà kúrò ní ipò kìkì tí ó bá wáyé nítorí ìdí pàtó kan tí a sọ ní gbangba, lẹ́yìn tí a bá ti fún un ní àǹfààní láti gbọ́ ẹjọ́ rẹ̀ ní ọ̀nà òdodo, tí ìgbìmọ̀ ọlọ́pàá ti orílẹ̀-èdè ti dámọ̀ràn rẹ̀, tí Ilé-ìgbìmọ̀ Aṣòfin ìpínlẹ̀ náà sì ti fọwọ́ sí i nípasẹ̀ ìpinnu tí ó ní àtìlẹ́yìn láti ọ̀dọ̀ ó kéré tán ìdá méjì nínú mẹ́ta àwọn ọmọ ilé-ìgbìmọ̀ náà.
Bákan náà, Ààrẹ yóò yan IGP nípasẹ̀ ìmọ̀ràn láti ọ̀dọ̀ Ìgbìmọ̀ Ọlọ́pàá Orílẹ̀-èdè àti lábẹ́ ìfọwọ́sowọ́pọ̀ Sẹ́nẹ́tọ̀. Yíyọ IGP kúrò yóò nílò ìdí tí a sọ, ìgbọ́ràn òdodo, ìdámọ̀ràn láti ọ̀dọ̀ ìgbìmọ̀ ọlọ́pàá orílẹ̀-èdè àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ nípasẹ̀ ìpinnu tí kò dín ní ìdá méjì nínú mẹ́ta Sẹ́nẹ́tọ̀ ń ṣe àtìlẹ́yìn.
Nítorí náà, òfin náà ń wá láti fi àwọn ààbò ilé-iṣẹ́ tí a ṣe láti dáàbò bo àwọn olórí ọlọ́pàá kúrò lọ́wọ́ ìdènà òṣèlú ní ìpele àpapọ̀ àti ti ìpínlẹ̀.
Lábẹ́ ètò òfin tí a gbé kalẹ̀, Iṣẹ́ Ọlọ́pàá Àpapọ̀ yóò wà tí ó ní ẹ̀tọ́ láti ṣọ́ ìjọba àpapọ̀, nígbà tí ìpínlẹ̀ kọ̀ọ̀kan yóò ní àṣẹ òfin láti dá iṣẹ́ ọlọ́pàá tirẹ̀ sílẹ̀ nípasẹ̀ òfin tí Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin rẹ̀ gbé kalẹ̀.
Ṣùgbọ́n, ìdásílẹ̀ Ọlọ́pàá Ìpínlẹ̀ kò ní túmọ̀ sí ìbẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ọlọ́pàá láìfọwọ́sowọ́pọ̀.
Ìwé òfin náà sọ pé kò sí iṣẹ́ ọlọ́pàá ìpínlẹ̀ kankan tí yóò bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ títí tí òfin Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Ìpínlẹ̀ tó bá yẹ yóò fi gbé e kalẹ̀, tí a sì fọwọ́ sí i gẹ́gẹ́ bí èyí tó bá àwọn ìlànà tó kéré jùlọ ti orílẹ̀-èdè mu lábẹ́ Òfin Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Àgbáyé.
Títí tí irú ìwé ẹ̀rí àti ìbẹ̀rẹ̀ bẹ́ẹ̀ yóò fi dé, iṣẹ́ ọlọ́pàá Àgbáyé yóò máa ṣe iṣẹ́ ọlọ́pàá ní ìpínlẹ̀ tó kan náà, gẹ́gẹ́ bí ìwé òfin náà ṣe sọ.
Kódà lẹ́yìn tí àwọn ọlọ́pàá ìpínlẹ̀ bá ti bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́, iṣẹ́ ọlọ́pàá Àgbáyé yóò máa ṣe iṣẹ́ ọlọ́pàá àpapọ̀, títí bí fífi òfin àpapọ̀ múlẹ̀, ààbò àwọn ilé-iṣẹ́ àti dúkìá àpapọ̀, àti ọ̀ràn ọlọ́pàá tó kan ìpanilaya, ìwà ọ̀daràn lórí ayélujára, ìwà ọ̀daràn tó ń ṣètò, ìtajà ohun ìjà, ààbò ààlà àti àwọn ọ̀ràn ààbò orílẹ̀-èdè mìíràn.
Ní ọwọ́ kejì ẹ̀wẹ̀, àwọn ọlọ́pàá ìpínlẹ̀ yóò ní ojúṣe láti rí i dájú pé àwọn òfin ìpínlẹ̀ wà ní ìmúṣẹ, láti dáàbò bo ààbò àti ètò àwùjọ, láti dènà àti ṣàwárí àwọn ìwà ọ̀daràn láàárín agbègbè tí wọ́n ń ṣàkóso, àti láti dáàbò bo ẹ̀mí àti dúkìá àwọn ènìyàn.
Àtúnṣe tí a dámọ̀ràn yìí tún gbé ìlànà pàtàkì kan kalẹ̀ fún ìdásí ìjọba àpapọ̀ nínú iṣẹ́ ọlọ́pàá ní ìpínlẹ̀.
Ó fún Àjọ Ọlọ́pàá ti Àpapọ̀ ní agbára láti dá sí ọ̀rọ̀ ààbò inú ìpínlẹ̀ kan fún ìgbà díẹ̀, nígbà tí ètò àwùjọ bá ti dàrú tàbí tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ dàrú, tí àwọn aláṣẹ ọlọ́pàá ìpínlẹ̀ náà kò bá lè tàbí tí wọn kò fẹ́ yanjú ipò náà, tàbí tí Gómìnà ìpínlẹ̀ náà bá béèrè fún ìrànlọ́wọ́ láti ọ̀dọ̀ ìjọba àpapọ̀.
Àwọn ìdí mìíràn tí ó lè fa èyí ni: Àìní agbára tó lágbára láti ṣàkóso, láti bójútó ọ̀rọ̀ owó, tàbí láti ṣe iṣẹ́; ẹ̀rí tó péye nípa ìrúfin ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn ní ọ̀nà ètò; ìhalẹ̀ tí ó ní í ṣe pẹ̀lú òṣèlú tàbí ìdìbò; inúnibíni tí ó dá lórí ẹ̀yà tàbí ẹ̀sìn; àti ìhalẹ̀ sí ààbò orílẹ̀-èdè tàbí sí òmìnira àti agbára ìṣàkóso orílẹ̀-èdè àpapọ̀ náà.
Àmọ́ ṣá, irú ìdásí bẹ́ẹ̀ gbọ́dọ̀ jẹ́ fún ìgbà díẹ̀, ó gbọ́dọ̀ pọn dandan, ó gbọ́dọ̀ bá ipò náà mu, ó sì gbọ́dọ̀ wáyé nìkan ní agbègbè, fún àwọn iṣẹ́, àti fún àkókò tí ó pọn dandan láti yanjú ipò náà.
Gẹ́gẹ́ bí ìwé òfin tí a dámọ̀ràn yìí ṣe sọ, Ààrẹ gbọ́dọ̀ fọwọ́ sí ìdásí náà nípasẹ̀ ìwé kíkọ, pẹ̀lú àlàyé lórí àwọn ìdí tí ó fà á, ibi tí yóò dé, àti bí yóò ṣe pẹ́ tó.
Didaabobo awọn ile-iṣẹ ati ohun-ini ijọba apapọ, pẹlu ṣiṣe iṣẹ ọlọpa lori awọn ọran ti o kan ipanilaya, awọn odaran lori ayelujara, awọn ẹgbẹ ọdaràn, gbigbe ohun ija kakiri ni ilodi si ofin, aabo awọn aala, ati awọn ọran aabo orilẹ-ede miiran.
Ni apa keji, awọn ọlọpa ipinlẹ yoo ni ojuse lati rii daju pe awọn ofin ipinlẹ ni a tẹle, lati ṣetọju aabo ati eto to dara fun gbogbo eniyan, lati dena ati ṣawari awọn odaran laarin agbegbe ti wọn n ṣakoso, ati lati daabobo ẹmi ati ohun-ini awọn eniyan.
Atunṣe ti a dabaa yii tun ṣeto ilana pataki kan ti yoo gba ijọba apapọ laaye lati wọle si ọrọ iṣẹ ọlọpa ni awọn ipinlẹ.
O fun Ẹka Ọlọpa ti Ijọba Apapọ ni aṣẹ lati wọle fun igba diẹ sinu awọn ọrọ aabo inu ipinlẹ kan, ni awọn ipo bii: nigbati eto ati aabo gbogbo eniyan ba ti daru tabi ti o fẹrẹ daru; nigbati awọn alaṣẹ ọlọpa ipinlẹ ko ba ni agbara tabi ko fẹ lati ṣakoso ipo naa; tabi nigbati gomina ipinlẹ ba beere fun iranlọwọ lati ọdọ ijọba apapọ.
Awọn idi miiran pẹlu: ailagbara nla ninu iṣakoso, inawo, tabi ṣiṣe iṣẹ; ẹri to daju nipa irufin awọn ẹtọ eniyan ni ọna ti o ni eto; idẹruba eniyan fun idi ti o jẹ mọ oselu tabi idibo; inunibini si awọn eniyan nitori ẹya tabi ẹsin wọn; ati awọn ewu ti o le halẹ mọ aabo orilẹ-ede tabi ominira ati iduroṣinṣin ti orilẹ-ede naa lapapọ.
Sibẹsibẹ, iru igbesẹ idasi bẹẹ gbọdọ jẹ eyi ti o wa fun igba diẹ, ti o ṣe pataki, ti o ni iwọn to tọ, ti o si ni opin si agbegbe, awọn iṣẹ, ati akoko ti o nilo lati koju ipo naa.
Gẹgẹ bi o ti wa ninu iwe ofin ti a dabaa yii, Aare gbọdọ fun ni aṣẹ fun igbesẹ idasi naa ni kikọ, pẹlu alaye lori awọn idi rẹ, iwọn ti yoo bo, ati iye akoko ti yoo fi wa.
Bakanna, Gomina, Agbẹnusọ Ile-igbimọ Aṣofin ti Ipinle, Igbimọ ọlọpa ti orilẹ-ede, ati Ile-igbimọ Aṣofin ti Orilẹ-ede gbọdọ gba ifitonileti laarin wakati 48. Eyikeyi igbesẹ idasi ti o ba tẹsiwaju kọja akoko ti Ofin Ile-igbimọ Aṣofin ti Orilẹ-ede ti ṣeto, yoo nilo ifọwọsi lati ọdọ Ile-igbimọ Alagba (Senate).
Ofin, iwọn, iye akoko, ati ọna ti a gba ṣe iru igbesẹ idasi bẹẹ yoo tun wa labẹ ayẹwo ati idajọ lati ọdọ ile-ẹjọ.
Ẹya pataki miiran ninu ofin ti a dabaa yii ni idasile awọn Igbimọ ti n ṣakoso iṣẹ ọlọpa ni awọn ipinle (State Police Service Commissions), gẹgẹbi awọn ile-iṣẹ olominira ti o ni atilẹyin ninu ofin orilẹ-ede.
Àwọn ìgbìmọ̀ náà yóò dámọ̀ràn àwọn olùdíje tó tóótun fún yíyàn gẹ́gẹ́ bí kọmíṣọ́nà ọlọ́pàá ìpínlẹ̀, yóò yan àwọn olóyè mìíràn, yóò bójútó ìgbéga, ìyípadà, ìyọkúrò àti ọ̀ràn ìbáwí, yóò sì ṣe àbójútó, ẹ̀sùn àti iṣẹ́ ìjíhìn.
Ìwé òfin náà tún sọ pé owó tó dúró fún ìgbìmọ̀ iṣẹ́ ọlọ́pàá ìpínlẹ̀ ni a ó san tààrà sí ìgbìmọ̀ náà, èyí tí a ṣe láti mú kí òmìnira owó rẹ̀ lágbára sí i.
Láti rí i dájú pé ó dọ́gba àti pé ó jẹ́ ti ògbóǹtarìgì, ìgbìmọ̀ aṣòfin orílẹ̀-èdè yóò ṣe ìlànà àwọn ìlànà tó kéré jùlọ tó bo ìgbàṣẹ́, àyẹ̀wò ìpìlẹ̀, ìdánilẹ́kọ̀ọ́, ìwé ẹ̀rí, ìyànsípò, ìgbéga, ìbáwí, ìbọn, lílo agbára, ìtọ́jú àwọn afurasi, ìṣàkóso ẹ̀sùn, ètò ìwífún ìwà ọ̀daràn àti ìjíhìn gbogbogbòò.
Àwọn ìgbìmọ̀ aṣòfin ìpínlẹ̀ kọ̀ọ̀kan lè ṣe ìlànà afikún tàbí gíga ṣùgbọ́n wọn kò ní gbà láyè láti wó lulẹ̀ sí àwọn ohun tí ó kéré jùlọ ní orílẹ̀-èdè.
Àwọn ìgbìmọ̀ náà yóò dámọ̀ràn àwọn olùdíje tó tóótun fún yíyàn gẹ́gẹ́ bí kọmíṣọ́nà ọlọ́pàá ìpínlẹ̀, yóò yan àwọn olóyè mìíràn, yóò bójútó ìgbéga, ìyípadà, ìyọkúrò àti ọ̀ràn ìbáwí, yóò sì ṣe àbójútó, ẹ̀sùn àti iṣẹ́ ìjíhìn.
Ìwé òfin náà tún sọ pé owó tó dúró fún ìgbìmọ̀ iṣẹ́ ọlọ́pàá ìpínlẹ̀ ni a ó san tààrà sí ìgbìmọ̀ náà, èyí tí a ṣe láti mú kí òmìnira owó rẹ̀ lágbára sí i.
Láti rí i dájú pé ó bára mu àti pé ó jẹ́ ti ògbóǹtarìgì, Ìgbìmọ̀ Àpapọ̀ Orílẹ̀-èdè yóò ṣe ìlànà tó kéré jùlọ nípa gbígba àwọn ènìyàn síṣẹ́, àyẹ̀wò ìpilẹ̀ṣẹ̀, ìdánilẹ́kọ̀ọ́, ìwé ẹ̀rí, ìyànsípò, ìgbéga, ìbáwí, ìbọn, lílo agbára, ìtọ́jú àwọn afurasi, ìṣàkóso ẹ̀sùn, ètò ìròyìn ọ̀daràn àti ìjíhìn gbogbogbòò.
Àwọn ìgbìmọ̀ ìpínlẹ̀ kọ̀ọ̀kan lè ṣe ìlànà afikún tàbí gíga ṣùgbọ́n wọn kò ní gbà láyè láti wó lulẹ̀ sí àwọn ohun tí orílẹ̀-èdè béèrè fún.
Ní pàtàkì, àtúnṣe tí a gbé kalẹ̀ fihàn pé àwọn aláṣẹ àpapọ̀ kò gbọ́dọ̀ lo àṣẹ déédéé, ìfiránṣẹ́, yíyàn, ìgbéga, ìyípadà tàbí ìṣàkóso ìbáwí lórí àwọn òṣìṣẹ́ iṣẹ́ ọlọ́pàá ìpínlẹ̀, àyàfi níbi tí ìjọba àpapọ̀ bá ti pọndandan láti dá sí i.
Ìwé òfin náà tún pèsè fún ìfọwọ́sowọ́pọ̀ àti pípín ìwífún láàárín àwọn aláṣẹ ọlọ́pàá ti ìjọba àpapọ̀ àti ti àwọn ìpínlẹ̀; èyí pẹ̀lú ṣíṣe àgbékalẹ̀ àwọn ètò ìwífún nípa ọ̀ràn ọ̀daràn àti àwọn ètò ààbò tí a ṣètò pọ̀.
Ó tún sọ pé àwọn ọlọ́pàá lè lo àwọn ohun ìjà, ọta, àti ohun èlò tí òfin ilé-ìgbìmọ̀ aṣòfin orílẹ̀-èdè (National Assembly) ti fọwọ́ sí nìkan; bákan náà, ìgbàkigbà tí wọ́n bá lo agbára, ó gbọ́dọ̀ bá òfin mu, ó gbọ́dọ̀ pọn dandan, ó gbọ́dọ̀ bá ipò náà mu, ó sì gbọ́dọ̀ jẹ́ èyí tí ó ṣeé ṣe láti ṣe àlàyé rẹ̀ tàbí jíjẹ́-oní-ìdáhùn fún un.
Àtúnṣe tí a dámọ̀ràn yìí wà láti ṣẹ̀dá ìlànà lábẹ́ òfin orílẹ̀-èdè fún ètò ọlọ́pàá tí a pín sí àwọn ìpínlẹ̀, láì tú ètò ọlọ́pàá ti ìjọba àpapọ̀ ká.
Àlàyé tó tẹ̀lé e sọ pé àwọn kúlẹ̀kúlẹ̀ nípa bí a ṣe máa ṣètò rẹ̀, bí iṣẹ́ yóò ṣe máa lọ, ìwé-ẹ̀rí, ọ̀nà láti fi ẹ̀hónú hàn, ìrànlọ́wọ́ owó, àti bí a ṣe máa mú un ṣẹ, yóò wà nínú àwọn òfin ìjọba àpapọ̀ tí yóò wá ní ọjọ́ iwájú, àti níbi tí ó bá yẹ, nínú àwọn òfin tí àwọn ilé-ìgbìmọ̀ aṣòfin ìpínlẹ̀ bá gbé kalẹ̀.
Nítorí náà, òfin yìí wá láti so òmìnira iṣẹ́ ọlọ́pàá ní ìpele ìpínlẹ̀ pọ̀ mọ́ àwọn ìlànà orílẹ̀-èdè, àbójútó láti ọ̀dọ̀ àwọn aláṣẹ tó dá dúró fúnra wọn, àti ààbò lábẹ́ òfin orílẹ̀-èdè láti dènà lílo agbára ọlọ́pàá lọ́nà tí kò tọ́.
Gbogbo Ilé-ìgbìmọ̀ Aṣòfin ti Àwọn Ìpínlẹ̀ 36 ti Fọwọ́ Sí Ìwé Òfin Náà, Wọ́n sì Ń Dúró De Ìfọwọ́sí Ààrẹ Tinubu
Ní báyìí, gbogbo àwọn Ilé-ìgbìmọ̀ Aṣòfin ti àwọn ìpínlẹ̀ 36 ní Nàìjíríà ti fọwọ́ sí àtúnṣe òfin orílẹ̀-èdè tí a dámọ̀ràn láti dá àwọn iṣẹ́ ọlọ́pàá ìpínlẹ̀ sílẹ̀. Èyí ti yọ ìdènà ńlá kan kúrò nínú òfin orílẹ̀-èdè ní ọ̀nà sí mímú kí iṣẹ́ ọlọ́pàá ní Nàìjíríà wà ní ìpele àwọn ìpínlẹ̀.
Akọwe Ile-igbimọ Aṣofin Orilẹ-ede, Ogunlana, ṣalaye eyi ninu alaye kan ti o jade ni ọjọ Aje, nibi ti o ti jẹrisi pe gbogbo awọn ile-igbimọ aṣofin ti awọn ipinlẹ ti fọwọsi ofin ti a dabaa yii ni iṣọkan.
Iṣẹlẹ yii tumọ si pe gbogbo awọn ile-igbimọ aṣofin ipinlẹ ti funni ni ifọwọsi ni kikun (ogorun-un ninu ọgọrun-un), eyi ti o kọja ibeere ofin orilẹ-ede ti o sọ pe o kere tan awọn ipinlẹ mẹrinlelogun (24) gbọdọ fọwọsi i, gẹgẹ bi a ti kọ ọ sinu Abala 9(2) ti Ofin Orilẹ-ede ti ọdun 1999, gẹgẹ bi a ti ṣe atunṣe rẹ.
Pẹlu ifọwọsi lati ọdọ gbogbo awọn ile-igbimọ aṣofin ipinlẹ mẹrindilogoji (36), atunṣe ofin orilẹ-ede ti a dabaa yii ti ṣetan lati lọ si ọdọ Aare Bola Tinubu fun ifọwọsi rẹ, lẹhin ti Ọfiisi Akọwe Ile-igbimọ Aṣofin Orilẹ-ede ti pari ilana ijẹrisi pataki.
Ogunlana ṣalaye pe botilẹjẹpe iwe ofin naa ti pade gbogbo awọn ibeere ofin ati ti iṣakoso tẹlẹ, awọn adari Ile-igbimọ Aṣofin Orilẹ-ede mọọmọ fa ilana naa duro fun igba diẹ. Eyi jẹ lati gba aye fun ifọkanbalẹ ti o gbooro ni ipele orilẹ-ede ati lati ni ijiroro pẹlu gbogbo awọn ipinlẹ.
O sọ pe ipinnu yii wa lati rii daju pe ọpọlọpọ eniyan ni ipa ninu rẹ, ati lati ni atilẹyin gbogbo awọn ipinlẹ ti o jẹ apakan orilẹ-ede naa, ki a to gbe atunṣe ti a dabaa yii lọ si ipele ofin orilẹ-ede ti o tẹle e.
Gẹ́gẹ́ bí Akọ̀wé Ilé-ìgbìmọ̀ ṣe sọ, ìfọwọ́sowọ́pọ̀ tí ó wáyé láìsí àtakò kankan dúró gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ àìrí-tẹ́lẹ̀ ti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ láàárín Ilé-ìgbìmọ̀ Aṣòfin Àpapọ̀ (National Assembly) àti àwọn Ilé-ìgbìmọ̀ Aṣòfin ti àwọn Ìpínlẹ̀, pẹ̀lú ìfọwọ́sowọ́pọ̀ tó gbéṣẹ́ láàárín ẹ̀ka ìṣèjọba ní ìpele àpapọ̀ àti ti ìpínlẹ̀.
Ogunlana sọ pé, “Lẹ́yìn tí ọ́fíìsì mi ti parí iṣẹ́ ìfàṣẹ́sí tó pọn dandan, a ti ṣetán láti fi òfin tí a dámọ̀ràn yìí ránṣẹ́ sí Ààrẹ Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àpapọ̀ ti Nàìjíríà, fún ìfọwọ́sí rẹ̀.”
Ó sọ pé àṣeyọrí nínú fífọwọ́sí àtúnṣe lórí ọ̀rọ̀ ọlọ́pàá ìpínlẹ̀ ti pèsè ìpìlẹ̀ fún Ilé-ìgbìmọ̀ Aṣòfin Àpapọ̀ láti tẹ̀síwájú pẹ̀lú àwọn àtúnṣe mìíràn tí a dámọ̀ràn fún òfin orílẹ̀-èdè náà.
Akọ̀wé náà fi hàn pé Ilé-ìgbìmọ̀ Aṣòfin Àpapọ̀ yóò, ní kíákíá bí ó bá ti ṣeé ṣe tó, fi àwọn òfin àtúnṣe tó kù nínú àtúnṣe òfin orílẹ̀-èdè kẹfà (Sixth Constitution Alteration Bills) ránṣẹ́ sí àwọn Ilé-ìgbìmọ̀ Aṣòfin ti àwọn ìpínlẹ̀ fún àgbéyẹ̀wò.
Ìdásílẹ̀ ọlọ́pàá ìpínlẹ̀ ti jẹ́ ọ̀rọ̀ pàtàkì nínú àríyànjiyàn nípa ààbò àti àtúnṣe òfin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Àwọn tó ń ṣe àtìlẹ́yìn fún un jiyàn pé, yíyọ àkóso ọlọ́pàá kúrò lọ́wọ́ àárín gbùngbùn yóò jẹ́ kí àwọn ìpínlẹ̀ lè kojú àwọn ewu ààbò tó wáyé láàárín agbègbè wọn lọ́nà tó munadóko sí i.
Àtúnṣe tí a dámọ̀ràn yìí, síbẹ̀síbẹ̀, gbọ́dọ̀ parí gbogbo àwọn ìlànà òfin tó kù kí ètò náà tó lè bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní kíkún.
Ogunlana yin àwọn Gómìnà ìpínlẹ̀ mẹ́rìndínlógójì (36), àwọn Agbẹnusọ àti àwọn ọmọ Ilé-ìgbìmọ̀ Aṣòfin ti àwọn ìpínlẹ̀, pẹ̀lú àwọn olùkópa mìíràn, fún ìfọwọ́sowọ́pọ̀ wọn àti ìfaramọ́ wọn sí àtúnṣe tí a dámọ̀ràn yìí.
Ó sọ pé àtìlẹ́yìn àpapọ̀ wọn ló ṣe pàtàkì sí àṣeyọrí nínú ìlànà fífọwọ́sí ní ìpele àwọn ìpínlẹ̀.
Gbogbo Ile-igbimọ Aṣofin ti awọn ipinlẹ mẹrinlelogoji (36) ni orilẹ-ede Naijiria ti fọwọsi iwe-ofin fun atunṣe ofin-orilẹ-ede (eyiti a n pe ni *Constitution Sixth Alteration Bill, 2026*) lati ṣeto awọn ẹka ọlọpa ipinlẹ.Ipo ti Iwe-ofin naa wa lọwọlọwọ• Ifọwọsi ni kikun lati ọdọ awọn aṣofin: Gẹgẹbi Akọwe Ile-igbimọ Aṣofin Orilẹ-ede, Kamoru Ogunlana, ti jẹrisi rẹ, gbogbo awọn ile-igbimọ aṣofin ipinlẹ mẹrinlelogoji ti fọwọsi iwe-ofin naa. Eyi ti kọja iye ti ofin-orilẹ-ede beere fun, eyi ti o jẹ ipinlẹ mẹrinlelogun (24) — iyẹn ni ida meji-ninu-mẹta ti awọn ipinlẹ 36 naa — gẹgẹbi a ti sọ ninu Abala 9(2) ti Ofin-orilẹ-ede ọdun 1999.•
Awọn igbesẹ ti o tẹle e: Lẹhin ti a ti rii daju pe ohun gbogbo wa ni deede, a o gbe iwe-ofin naa lọ si ọdọ Aare Bola Ahmed Tinubu fun ifọwọsi rẹ.• Ko tii bẹrẹ iṣẹ: Bi o tilẹ jẹ pe gbogbo awọn ile-igbimọ aṣofin ti fọwọsi rẹ, awọn ẹka ọlọpa ipinlẹ ko tii bẹrẹ iṣẹ. Iwe-ofin naa ṣi nilo ifọwọsi Aare, awọn ofin afikun lati ọdọ ijọba apapọ ati ti ipinlẹ, ati ijẹrisi pe wọn ti pade awọn ipele ti orilẹ-ede ti ṣeto, ki wọn to le bẹrẹ iṣẹ.Awọn alaye pataki nipa eto iwe-ofin naa• Eto ti o ni ipele meji: Eyi yoo rọpo eto ọlọpa Naijiria ti o wa ni iṣọkan tẹlẹ, yoo si fi eto ti o ni ipele meji si ipo rẹ: iyẹn ni Ẹka Ọlọpa ti Ijọba Apapọ (Federal Police Service) ati awọn Ẹka Ọlọpa ti Ipinle kọọkan.• Agbara Ijọba Apapọ: Ẹka Ọlọpa ti Ijọba Apapọ yoo tẹsiwaju lati ni ojuse lori awọn ofin ijọba apapọ, aabo orilẹ-ede, ija lodi si ipanilaya, awọn odaran ti a n ṣe lori ayelujara, ati aabo awọn aala orilẹ-ede. Wọn tun ni agbara lati wọle si ipinlẹ kan fun igba diẹ — pẹlu aṣẹ kikọ lati ọdọ Aare — ti o ba wa ni ipo nibiti eto ati alaafia ti daru patapata.• Awọn igbese aabo ati abojuto: •
Awọn Igbimọ Olominira fun Ọlọpa Ipinle yoo wa lati ṣakoso igbanisise, yiyan si ipo, igbega ipo, ibawi, ati rii daju pe awọn oṣiṣẹ ṣe iṣẹ wọn ni ọna ti o tọ. • A ti fi ofin de awọn Gomina ipinlẹ patapata lati paṣẹ fun awọn ọlọpa lati ṣe imuni tabi atimọle ti ko tọ si ofin, tabi lati lo wọn lati ni inunibini si awọn eniyan nitori ọrọ oṣelu tabi ẹgbẹ oṣelu. Sibẹsibẹ, wọn le gbe awọn ilana kikọ jade nipa aabo ati alaafia gbogbo eniyan.
• Awọn Gomina ni yoo yan awọn Komisona ọlọpa ipinlẹ, ṣugbọn wọn gbọdọ kọkọ gba imọran lati ọdọ Igbimọ Ọlọpa ti Orilẹ-ede (National Police Council), atiIfọwọsi ni kikun lati ọdọ awọn Ile-igbimọ Aṣofin: Gẹgẹbi Akọwe Ile-igbimọ Aṣofin Orilẹ-ede, Kamoru Ogunlana, ti jẹrisi rẹ, gbogbo awọn ile-igbimọ aṣofin ti awọn ipinlẹ 36 ti fọwọsi iwe-ofin naa.
Eyi kọja iye ti Orilẹ-ofin beere fun, eyi ti o jẹ awọn ipinlẹ 24 (iyẹn ni ida meji-ninu-mẹta ti awọn ipinlẹ 36 naa), gẹgẹbi a ti sọ ninu Abala 9(2) ti Orilẹ-ofin ọdun 1999.•• Aṣẹ ti Ijọba Apapọ: Ẹka ọlọpa ti Ijọba Apapọ yoo tẹsiwaju lati ni ojuse lori awọn ofin ijọba apapọ, aabo orilẹ-ede, ija-ija-bọọlu (terrorism), awọn odaran ti a n ṣe nipasẹ ayelujara, ati aabo awọn aala. Wọn tun ni agbara lati wọle si ọrọ ipinlẹ kan fun igba diẹ, ti Aare ba fun ni aṣẹ ni kikọ, paapaa nigba ti rudurudu nla ba waye ti o si halẹ si alaafia gbogbo eniyan.• Awọn Ilana Idaabobo ati Abojuto:
• Awọn Igbimọ Olominira fun Ọlọpa Ipinle yoo wa lati ṣakoso iṣẹ igbanisiṣẹ, yiyan si ipo, igbega si ipo giga, ibawi, ati rii daju pe awọn oṣiṣẹ ṣe iṣẹ wọn ni ọna ti o tọ.
• A fi ofin de awọn Gomina ipinlẹ patapata lati fun awọn ọlọpa ni aṣẹ lati mu eniyan tabi da eniyan duro ni ọna ti ko tọ si ofin, tabi lati lo wọn lati ni inunibini si awọn alatako oṣelu. Sibẹsibẹ, wọn le gbe awọn ilana silẹ ni kikọ nipa aabo ati alaafia gbogbo eniyan. • Awọn Gomina ipinlẹ ni yoo yan awọn Kọmiṣanna ọlọpa ipinlẹ, ṣugbọn wọn gbọdọ kọkọ gba imọran lati ọdọ Igbimọ Ọlọpa ti Orilẹ-ede (National Police Council), ati pe Ile-igbimọ Aṣofin ipinlẹ naa gbọdọ fọwọsi yiyan naa pẹlu.












Leave a Reply