Àwọn ọlọ́pàá ilẹ̀ Gúúsù Áfíríkà(South Africa) ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn olùfẹ́hónúhàn olùfẹ̀sùn láìsí pípa wọ́n,’ akọ̀ròyìn CNN sọ fún Nàìjíríà, Kẹ́ńyà, àti àwọn ilẹ̀ Afrika mìíràn láti kọ́ ẹ̀kọ́ lórí ohun tó ṣẹlẹ̀ ni South Africa .
Ni ọjọ Kínní 1Oṣù Keje , Ọdun 2026
Àwọn Ìròyìn
Nínú fídíò kan tí Madowo gbé sórí ìkànnì àwùjọ, wọ́n rí àwọn ọlọ́pàá tí wọ́n ń ṣáájú àwọn ìwọ́de náà, pẹ̀lú àwọn alátakò tí wọ́n ń tẹ̀lé lẹ́yìn lábẹ́ olùṣọ́ ọlọ́pàá.
Àwọn ọlọ́pàá South Africa ti fa àfiyèsí fún bí wọ́n ṣe ń ṣe àwọn ìwọ́de lòdì sí àwọn arìnrìn-àjò, pẹ̀lú àwọn ọlọ́pàá tí wọ́n ń tẹ̀lé àwọn alátakò tí wọ́n sì ń pèsè ààbò nígbà ìwọ́de dípò kí wọ́n tú wọn ká pẹ̀lú agbára.
Gẹ́gẹ́ bí akọ̀ròyìn CNN kárí ayé Larry Madowo, ẹni tí ó sọ̀rọ̀ nípa àwọn ìwọ́de lòdì sí àwọn arìnrìn-àjò ní ọjọ́ Ìṣẹ́gun ní South Africa, àwọn aláṣẹ òfin lo àwọn ohun èlò pàtàkì láti rí i dájú pé àwọn ìwọ́de náà wà ní àlàáfíà, wọ́n dojúkọ dídènà ìwà ipá nígbà tí wọ́n sì ń jẹ́ kí àwọn alátakò lo ẹ̀tọ́ wọn láti péjọ.
Ninu fidio kan ti Madowo pin lori ero ibanisoro, awọn ọlọpaa ni wọn ri ti wọn n dari awọn irinajo naa, pẹlu awọn alainitelorun tẹle lẹhin labẹ awọn ọlọpaa.
Madowo ṣakiyesi pe awọn alaṣẹ ti mu awọn alainitelorun naa dipo igbiyanju lati da wọn duro nipasẹ awọn ọna opopona, gaasi omije tabi ipa ipaniyan.
“Wọn n ṣamọna awọn alainitelorun laisi dandan lati gba ọna wọn, dina wọn tabi ta wọn gaasi tabi yinbọn pa wọn,” o sọ ninu fidio naa.
Ó fi kún un pé àwọn ìfihàn náà dà bí ẹni pé wọ́n gba ìtìlẹ́yìn gbogbogbòò, pẹ̀lú àwọn ará ìlú kan tí wọ́n ń yọ̀ bí àwọn olùrìn-àjò náà ṣe ń kọjá ní àwọn agbègbè ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀.
“Wọ́n ní ìtìlẹ́yìn gbogbogbòò pẹ̀lú. Àwọn ènìyàn ń ṣe ayẹyẹ bí wọ́n ṣe ń kọjá. Ṣùgbọ́n ó dára láti rí àwọn ọlọ́pàá tí wọ́n ń rí i dájú pé wọn kò ṣe ìpalára fún àwọn aráàlú kankan ṣùgbọ́n ní àkókò kan náà, wọ́n ní òmìnira láti rìn ní àlàáfíà,” Madowo sọ.
Gẹ́gẹ́ bí ìròyìn náà ti sọ, àwọn ọlọ́pàá South Africa tẹ̀lé àwọn olùrànlọ́wọ́ náà fún ọjọ́ méjì láìlo agbára ikú sí àwọn olùkópa.
Ìròyìn náà tún sọ pé nígbà tí àwọn ọlọ́pàá kan bá ń jalè tàbí ba nǹkan jẹ́, àwọn ọlọ́pàá ààbò dáhùn pẹ̀lú àwọn ìgbésẹ̀ tí kò léwu dípò lílo agbára apanirun.
Ní fífiwéra pẹ̀lú àwọn ọlọ́pàá àwọn ìwọ́de ní àwọn orílẹ̀-èdè Áfíríkà mìíràn, títí kan Nàìjíríà àti Kenya, níbi tí àwọn ilé iṣẹ́ ààbò ti dojúkọ àríwísí gbígbòòrò lórí lílo agbára apanirun sí àwọn alátakò, Madowo kọ̀wé lórí X pé: “(Mo) wo àwọn ọlọ́pàá Gúúsù Áfíríkà tí wọ́n ń tẹ̀lé àwọn alátakò láìpa wọ́n fún ọjọ́ méjì. Kódà nígbà tí àwọn ọlọ́pàá bẹ̀rẹ̀ sí í jalè tàbí ba dúkìá jẹ́, wọ́n dáhùn pẹ̀lú agbára tí kò léwu. Ṣé àwọn ọlọ́pàá ní Kenya, Nàìjíríà, Uganda, àti Tanzania lè kọ́ ẹ̀kọ́ láti ọ̀dọ̀ àwọn alátakò wọn níbí?”
Ní Nàìjíríà, àwọn ìfẹ̀hónúhàn #EndSARS ní gbogbo orílẹ̀-èdè ní oṣù kẹwàá ọdún 2020, èyí tí ó bẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìfẹ̀hónúhàn àlàáfíà lòdì sí ìwà ìkà ọlọ́pàá, ni àwọn ilé iṣẹ́ ààbò fi agbára mú ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìpínlẹ̀. Àwọn ìfẹ̀hónúhàn náà parí sí ìbọn tí wọ́n ròyìn pé àwọn olùfẹ̀hónúhàn tí kò ní ohun ìjà ní Lekki Toll Gate ní Èkó ní ọjọ́ ogún oṣù kẹwàá ọdún 2020, ìṣẹ̀lẹ̀ kan tí ó ṣì jẹ́ kókó ọ̀rọ̀ ìjíròrò gbogbogbòò.
Àwọn àjọ ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn, pẹ̀lú Amnesty International, fi ẹ̀sùn kan àwọn òṣìṣẹ́ ààbò pé wọ́n lo agbára púpọ̀ nígbà ìfẹ̀hónúhàn náà, nígbà tí àwọn aláṣẹ Nàìjíríà ń jiyàn lórí àwọn apá kan nínú àwọn àwárí wọ̀nyẹn.
Bákan náà, nígbà ìwọ́de lòdì sí ìjọba Kenya ní ọdún 2024, èyí tí ó jẹ́ ìtako sí àfikún owó orí àti àníyàn gbígbòòrò lórí ìṣàkóso, àwọn ẹgbẹ́ ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn fi ẹ̀sùn kan àwọn ọlọ́pàá léraléra pé wọ́n lo agbára púpọ̀ sí àwọn olùṣe àfihàn.
Àwọn ìwọ́de náà, pàápàá jùlọ àwọn tí ó yọrí sí ìkọlù Ilé Aṣòfin ní Nairobi ní oṣù kẹfà ọdún 2024, yọrí sí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ikú àti ọgọ́rọ̀ọ̀rún ìpalára.
Àwọn àjọ ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn ṣàkọsílẹ̀ lílo ohun ìjà láàyè, gáàsì omijé àti ìfàṣẹmú láìnídìí, nígbà tí àwọn aláṣẹ Kenya sọ pé àwọn ọlọ́pàá gbé ìgbésẹ̀ láti mú ìṣètò gbogbogbòò padà sípò lásìkò ìwà ipá àti ìparun dúkìá.
Lójú irú ìṣẹ̀lẹ̀ bẹ́ẹ̀, àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ láti South Africa ti fa àfiyèsí sí ọ̀nà tí orílẹ̀-èdè náà gbà ń tẹ̀lé àwọn alátakò àti gbígbẹ́kẹ̀lé àwọn ọ̀nà ọlọ́pàá tí kò léwu, ní ìyàtọ̀ sí àwọn ìdáhùn líle tí a rí nígbà àwọn ìfihàn ńláńlá níbòmíràn ní kọ́ńtínẹ́ǹtì náà.
Àwọn àjọ ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn ṣàkọsílẹ̀ lílo ohun ìjà láàyè, gáàsì omijé àti ìfàṣẹmú láìnídìí, nígbà tí àwọn aláṣẹ Kenya sọ pé àwọn ọlọ́pàá gbé ìgbésẹ̀ láti mú ìṣètò gbogbogbòò padà sípò lásìkò ìwà ipá àti ìparun dúkìá.
Lójú irú ìṣẹ̀lẹ̀ bẹ́ẹ̀, àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ láti South Africa ti fa àfiyèsí sí ọ̀nà tí orílẹ̀-èdè náà gbà ń tẹ̀lé àwọn alátakò àti gbígbẹ́kẹ̀lé àwọn ọ̀nà ọlọ́pàá tí kò léwu, ní ìyàtọ̀ sí àwọn ìdáhùn líle tí a rí nígbà àwọn ìfihàn ńláńlá níbòmíràn ní kọ́ńtínẹ́ǹtì náà.
Àwọn ọlọ́pàá ilẹ̀ Gúúsù Áfíríkà(SOUTH Africa) ti kó àwọn olùfẹ̀sùn kan láìsí pípa wọ́n,’ akọ̀ròyìn CNN béèrè lọ́wọ́ Nàìjíríà, Kẹ́ńyà, àti àwọn ilẹ̀ Afrika mìíràn láti kọ́ ẹ̀kọ́ lórí ohun tó ṣẹlẹ̀ ni South Africa.
Akọ̀ròyìn CNN ní South Africa, Larry Madowo, pe àwọn ọlọ́pàá ní Kenya, Nigeria, àti àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn láti kọ́ ẹ̀kọ́ lára ọ̀nà tí South Africa gbà ń bójú tó àwọn ìwọ́de. Nígbà tí ó ń sọ̀rọ̀ nípa àwọn ìwọ́de lòdì sí àwọn aṣíwájú ní Johannesburg, ó rí i pé àwọn aláṣẹ ń ṣe àṣeyọrí sí bí wọ́n ṣe ń tẹ̀lé àwọn ẹlẹ́sẹ̀ àti bí wọ́n ṣe ń lo agbára tí kò léwu, kódà nígbà tí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìjìyà bá ṣẹlẹ̀.
Madowo tẹnu mọ́ bí Ilé Iṣẹ́ Ọlọ́pàá South Africa ṣe ń ṣe àwọn ènìyàn lórí ìkànnì àjọlò rẹ̀ àti lórí CNN. Ní pàtàkì, ó sọ pé dípò kí wọ́n lo agbára ikú, gáàsì omijé, tàbí ìkọlù líle koko lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, àwọn ọlọ́pàá tẹ̀lé wọn, wọ́n sì da àwọn olùfẹ̀sùn náà dúró láìpa ẹnikẹ́ni láàárín ọjọ́ méjì náà. Ó dábàá pé àwọn ọlọ́pàá ní orílẹ̀-èdè rẹ̀, Kenya, Nigeria, àti àwọn apá mìíràn ní kọ́ńtínẹ́ǹtì lè lo àwọn ọ̀nà ìṣàkóso àwùjọ tí kì í ṣe ti apanirun wọ̀nyí láti dènà ikú nígbà ìfẹ̀sùn. O lè ṣe àtúnyẹ̀wò ìròyìn rẹ̀ tààrà lórí ìfìwéránṣẹ́ Larry Madowo LinkedIn tàbí fídíò Facebook Larry Madowo tí ó sọ̀rọ̀ nípa ìṣẹ̀lẹ̀ náà.
Ṣé o fẹ́ kí n rí àwọn àlàyé síi nípa bí: Àwọn ìfẹ̀sùn lòdì sí àwọn arìnrìn-àjò àti àwọn ìkọ̀sílẹ̀ tí ó tẹ̀lé e ti wáyé láìpẹ́ yìí? Àwọn ìjọba Kenya àti Nigeria ti dáhùn sí àwọn ìfẹ̀sùn ìjọba nílé ní ìtàn? Àlàyé Larry Madowo láìpẹ́ yìí lórí ìbáṣepọ̀ fíísà Nàìjíríà àti Kenya ń nípa lórí àjọṣepọ̀ agbègbè?
Leave a Reply